Koud water

Handen zijn je geheime wapen. Je kent het wel. Je bent halverwege een zware training, geeft alles wat je in je hebt, en dan… de muur. De kracht vloeit uit je spieren, elke herhaling wordt een gevecht en je energie lijkt plotseling verdampt. De meesten van ons schrijven dit toe aan pure spieruitputting of een gebrek aan wilskracht. Maar wat als de echte boosdoener iets is waar je nog nooit aan hebt gedacht? Wat als de sleutel tot het doorbreken van die muur niet in nog harder trainen ligt, maar in een slimme fysiologische truc?

Al meerdere jaren gebruik ik het principe van handkoeling om je kern- en spiertemperatuur te verlagen als remedie tegen vermoeidheid bij wedstrijden en trainingen. Deze wetenschappelijk vrij goed onderzochte methode geeft verbluffende resultaten. Mits goed uitgevoerd. Wat gebeurt er bij de koeling van je handen?

De oorzaak van die plotselinge 'prestatie-dip' is vaak niet de uitputting van je spieren, maar de oververhitting ervan. Het blijkt dat ons lichaam een over het hoofd gezien, maar ongelooflijk efficiënt mechanisme heeft om dit tegen te gaan. En de oplossing ligt, letterlijk, binnen handbereik.Inzicht In feite zijn je handpalmen de ingebouwde radiatoren van je lijf. Het klinkt misschien vreemd, maar je handpalmen, voetzolen en delen van je gezicht zijn fysiologisch uniek. Deze gebieden met 'glabrous skin' (onbehaarde huid) zijn de ingebouwde radiatoren van je lichaam. In tegenstelling tot de rest van je huid, bevatten ze een dicht netwerk van gespecialiseerde bloedvaten die arterioveneuze anastomosen (AVA's) worden genoemd.Wat doen deze AVA's? Ze functioneren als directe verbindingen tussen slagaders en aders, die fungeren als een soort warmtewisselaars.

Wanneer je lichaam oververhit raakt, kan het een enorme hoeveelheid bloed door deze netwerken sturen, die zich vlak onder het huidoppervlak bevinden. Voor de juiste koeling kun je eenvoudig gebruik maken van dit systeem. Ga je via je handen koelen dan worden de omstandigheden in je spieren en je darmstelsel (kerntemperatuur) op slag verbeterd en presteer je aantoonbaar beter. Echter, je moet de juiste koeltegraad gebruiken. In mijn praktijk heb ik gezien dat een te lage koelingstemperatuur niet werkt. Te koud water knijpt namelijk de vaatjes dicht en dan werkt het systeem niet meer. Effectieve koeling is een delicate balans: koel genoeg om een significant warmteverschil te creëren, maar warm genoeg om de bloedvaten wijd open te houden en die krachtige bloedstroom naar de 'radiatoren' te garanderen. Ga je te koud, dan sluit het lichaam de poorten en stopt de warmte-uitwisseling. De wetenschap wijst uit dat de optimale temperatuur voor effectieve koeling via de handpalmen tussen de 10°C en 15°C ligt. Onthoud dus: kouder is NIET beter. 

Waarom helpt deze simpele methode zo goed? Waarom raak je plotseling vermoeid tijdens een zware set? Het is niet alleen een gebrek aan brandstof. De boosdoener is een elegant zelfregulerend systeem in je brein, darmen enspiercellen. Gedreven door temperatuur. Wanneer je spieren hard werken, produceren ze warmte. Als de temperatuur in de spier stijgt, wordt een cruciaal enzym genaamd spierpyruvaatkinase (MPK) steeds minder actief. Dit enzym is essentieel voor de productie van ATP, de directe energiebron voor spiercontracties. Zodra de spiertemperatuur en de kerntemperatuur rond de 40°C komen, stopt de activiteit van MPK bijna volledig. Dit is geen psychologische grens; het is een fysieke noodrem. Je spiercel schakelt letterlijk de stroom uit om te voorkomen dat het zichzelf, je brein en orgaanstelsel kookt. De vermoeidheid die je voelt, is een ingenieus overlevingsmechanisme op cellulair niveau. Hier komt handkoeling in beeld. Door je handen en daardoor je spieren en orgaanstelsel te koelen daalt de kerntemperatuur en start je je systeem weer op.  

De methode is verbluffend eenvoudig en kan worden toegepast tijdens de rustperiodes die je toch al neemt, waardoor het geen extra tijd kost.